Ιστορική Αναδρομή των Αιθερίων Ελαίων

Ιστορικά, τα αιθέρια έλαια χρονολογούνται από το 3000 π.Χ. περίπου, όταν οι Αρχαίοι Αιγύπτιοι έκαναν εισαγωγές αρωματικών φυτών για τα αιθέρια έλαια τους από μακρινές χώρες και τα χρησιμοποιούσαν για θρησκευτικές τελετουργίες, για τις θεραπευτικές μεθόδους τους και την παρασκευή καλλυντικών, αλλά και για ταριχεύσεις νεκρών. Στην Αρχαία Ελλάδα, η χρήση αρωμάτων και θυμιαμάτων (αερίων που εκλύονται από την καύση αιθερίων ελαίων), έχει αποδειχθεί σε ανασκαφές Μινωικών τάφων στην Κρήτη που χρονολογούνται πριν από το 1500 π.Χ. Στην Οδύσσεια, ο Όμηρος αναφέρει το θυμίαμα στο ναό της Αφροδίτης στην Πάφο της Κύπρου. Παρόμοιες αναφορές για χρήση αιθερίων ελαίων γίνονται και στην Ιλιάδα. Από τον 6 αιώνα π.Χ., στην Αρχαία Ελλάδα, αντικαταστάθηκε σταδιακά η θυσία ζώων για θρησκευτικούς λόγους με την καύση θυμιαμάτων προς τιμή των Θεών. Σύμφωνα με τον Πλούταρχο, στο μαντείο των Δελφών, η μάντισσα Πυθία έφτανε σε έκσταση, εισπνέοντας καπνούς θυμιάματος από φύλα δάφνης και αλεύρι κριθαριού. Είναι γνωστό επίσης, ότι ο Ιπποκράτης χρησιμοποιούσε τα αιθέρια έλαια για θεραπευτικούς αλλά και καλλωπιστικούς σκοπούς. Ακόμα και στη Βίβλο υπάρχει αναφορά στα αιθέρια έλαια, αφού οι δύο από τους Τρεις Μάγους έφεραν ως δώρο στον Θεάνθρωπο αιθέρια έλαια λιβάνι και μύρο. Τον 19ο αιώνα, με την ανάπτυξη της βιομηχανίας, τα αιθέρια έλαια αντικαταστάθηκαν με χημικά σκευάσματα που μολονότι ήταν πολύ πιο φθηνά, ειδικά για την βιομηχανία των καλλυντικών, δεν είχαν τις θεραπευτικές ιδιότητες των αιθερίων ελαίων.

Ο επίσημος όρος της θεραπείας με αιθέρια έλαια (αρωματοθεραπεία), χρησιμοποιήθηκε από το Γάλλο χημικό Gatterfose (1881 – 1950), ο οποίος έκανε τις πρώτες έρευνες ανακαλύπτοντας ότι η πτητική φύση κάποιων ελαίων ήταν ικανή να απολυμάνει τον αέρα. Στις μέρες μας, η χρήση αιθερίων ελαίων για θεραπευτικούς και καλλυντικούς σκοπούς έχει αυξηθεί στα πλαίσια της στροφής του κοινού προς εναλλακτικές μορφές θεραπείας χρησιμοποιώντας φυσικά συστατικά. Μάλιστα, πρόσφατα έχουν γίνει εμπεριστατωμένες μελέτες σε κάποια από αυτά, για την αντιβιοτική τους δράση, και την σύγκριση της δράσης αυτής με κλασσικά αντιβιοτικά μέσω αντιβιογράμματος (π.χ. αιθέριο έλαιο ρίγανης και γαρύφαλλου σε σύγκριση με πενικιλίνες).

Χρήσεις των αιθερίων ελαίων

Τα αιθέρια έλαια μπορούν να χρησιμοποιηθούν αυτούσια ή σε μίξη με απλά έλαια βάσης (πχ αμυγδαλέλαιο, έλαιο jojoba κτλ), με αλκοολούχα διαλύματα ή με λοσιόν. Στη συνέχεια, μπορούν να ψεκαστούν στο χώρο, να εισπνευστούν, να αλειφθούν στο σώμα ή να χρησιμοποιηθούν στην μπανιέρα. Λόγω όμως του ότι τα αιθέρια έλαια είναι πολλές φορές καυστικά στο δέρμα αν χρησιμοποιηθούν αυτούσια, θα πρέπει για επάλειψη ή μασάζ να χρησιμοποιούνται πάντοτε διαλυμένα σε κάποιο έλαιο βάσης ή άλλο διαλύτη. Το ίδιο ισχύει και για το μπάνιο (στην μπανιέρα), αφού πολλά από αυτά, επειδή είναι αδιάλυτα στο νερό, σχηματίζουν μια κηλίδα που ”αγκαλιάζει” το σώμα αυτού που κάνει μπάνιο και σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να προκαλέσει ερεθισμούς και εγκαύματα. Εκτός από την χρήση των αιθερίων ελαίων ως διαλύματα, υπάρχουν περιπτώσεις που χρησιμοποιούνται εσωτερικά, πάντα όμως σαν διάλυμα που ”ποτίζεται” (εμβρέχεται) μια ταμπλέτα με ανενεργά συστατικά και στη συνέχεια καταπίνεται ή διαλύεται στο στόμα για απορρόφηση από τον στοματικό βλεννογόνο (σαν τα υπογλώσσια χάπια ή τις καραμέλες).

Κύριες Θεραπευτικές Δράσεις των Αιθερίων Ελαίων

Σύμφωνα με νεότερες μελέτες (Steflitsch & Steflitsch, Clinical aromatherapy 2008), οι αποδεδειγμένες θεραπευτικές δράσεις των αιθερίων ελαίων ανά κατηγορία είναι οι εξής:

• Αντισηπτικές,
• Αντιβακτηριδιακές,
• Αντιικές,
• Αντιμυκητισιακες
• Επουλωτικές
• Αναλγητικές,
• Αντιφλεγμονώδεις,
• Αντιτοξικές,
• Υπεραιμικές
• Χαλαρωτικές,
• Κατασταλτικές,
• Αντικαταθλιπτικές
• Σπασμολυτικές,
• Χωνευτικές,
• Διουρητικές
• Ανοσοδιεγερτικές,
• Ορμονικές (ορμονορυθμιστικές)
• Εντομοκτόνες, Εντομοαπωθητικές
• Αποχρεμπτικές
• Αποσμητικές

Μηχανισμός Δράσης

Ο μηχανισμός δράσης των αιθερίων ελαίων (κυρίως του αρώματός τους), έγκειται στην διέγερση απολήξεων νευρικών κυττάρων στο βλεννογόνο της μύτης, όταν τα μυρίζουμε. Στη συνέχεια τα σήματα από αυτά τα κύτταρα στέλνονται στον εγκέφαλο και ειδικά στα κέντρα μνήμης και συναισθήματος. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα την έκκριση ουσιών που προκαλούν (ανάλογα με το αιθέριο έλαιο) διέγερση ή χαλάρωση, αλλά και πολλές φορές θυμό, νοσταλγία κλπ. Τα αιθέρια έλαια θεωρείται ότι αλληλεπιδρούν με τις ορμόνες και τα ένζυμα του οργανισμού και προκαλούν αλλαγές στην αρτηριακή πίεση, τους παλμούς της καρδιάς και άλλες σωματικές λειτουργίες. Τέλος, το άρωμα ορισμένων ελαίων μπορεί ενδεχομένως να οδηγεί τον οργανισμό στην παραγωγή ουσιών που καταπολεμούν τον πόνο. Πάντως έχει αποδειχθεί (κάποιες φορές και με κλινικές μελέτες), ότι πολλά από τα αιθέρια έλαια μπορούν να χρησιμοποιηθούν για θεραπευτικούς σκοπούς, όχι μόνο του δέρματος, οπού χρησιμοποιούνται συνήθως σε αλοιφές και κομπρέσες για μολύνσεις και εγκαύματα, αλλά και για ορισμένες παθήσεις του ανώτερου αναπνευστικού, νευρολογικής φύσης συμπτώματα (ημικρανίες, κατάθλιψη, αϋπνία, στρες) κ.α.

Τι πρέπει να προσέξω στη χρήση αιθερίων ελαίων;

Όπως αναφέραμε, τα αιθέρια έλαια μπορούν να χρησιμοποιηθούν για μια πλειάδα παθήσεων ή και ως καλλυντικά και αρωματικά χώρου. Υπάρχουν όμως μερικά σημεία που θα πρέπει να προσέξουμε πριν τη χρήση τους. Αναφορικά είναι:

Είναι σημαντικό να μιλήσουμε στον θεράποντα ιατρό μας αν πιστεύουμε ότι η χρήση κάποιου αιθερίου ελαίου θα μας βοηθήσει στην αντιμετώπιση κάποιας πάθησης και βέβαια να μάθουμε αν η χρήση αυτή είναι ωφέλιμη για μας και πάνω απ’όλα ασφαλής.

Η χρήση αιθερίων ελαίων είναι καλύτερα να αποφεύγεται σε παιδιά κάτω των 5 ετών λόγω της αυξημένης ευαισθησίας τους στις μυρωδιές, καθώς και σε εγκύους (κίνδυνος σύσπασης της μήτρας) ή θηλάζουσες μητέρες και μπορεί να επιτραπεί μόνο με την σύμφωνη γνώμη παιδιάτρου η γυναικολόγου αντίστοιχα.

Άτομα με σοβαρές παθήσεις καλό είναι να αποφεύγουν τη χρήση αιθερίων ελαίων. Σε αυτές περιλαμβάνονται η Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια (ή ΧΑΠ), το άσθμα και οι αναπνευστικές αλλεργίες. Ακόμα, άτομα που εμφανίζουν δερματικές αλλεργίες σε φυτά, θα πρέπει να συμβουλεύονται τον ιατρό η τον φαρμακοποιό τους πριν τη χρήση οποιουδήποτε μίγματος αιθέριων ελαίων με λάδια βάσης, για αποφυγή εκδήλωσης αλλεργικής αντίδρασης.

Τι θα πρέπει να προσέξω όταν αγοράζω ένα αιθέριο έλαιο;

Υπάρχουν κάποια σημεία που πρέπει να προσέχουμε όταν αγοράζουμε ένα αιθέριο έλαιο, έτσι ώστε να είμαστε σίγουροι ότι η δράση του θα είναι η μέγιστη δυνατή:

1: Παρατηρούμε το αποτύπωμά τους

Ρίχνουμε μια σταγόνα αιθέριου ελαίου σε λευκό χαρτί. Αν αφήσει λιπαρό περίγραμμα, τότε δεν είναι καθαρό αιθέριο έλαιο αλλά με προσμίξεις.
Εξαιρούνται τα: Σανταλόξυλο (Santalum sp), Βέτιβερ (Chrysopogon zizanioides) , Γερμανικό χαμομήλι (Matricaria recutita) και Πατσουλί (Pogostemon cablin).

2: Τσεκάρουμε την τιμή

Για να πάρουμε ελάχιστα ml καθαρού αιθέριου ελαίου, χρειάζονται μεγάλες ποσότητες ανθέων ή φύλων. Η μέση τιμή ενός αυθεντικού αιθερίου ελαίου είναι γύρω στα 10-12 ευρώ ανά 10 ml, ανάλογα το είδος, την αποδοτικότητά του φυτού αλλά και τη σπανιότητά του. Το αιθέριο έλαιο από Ρόδο Βουλγαρίας (Rosa Damascena) είναι πολύ πιο ακριβό από εκείνο της λεβάντας (Lavandula sp.).

3: Διαβάζουμε τα συστατικά

Σε κάθε συσκευασία πρέπει να υπάρχει η λατινική ονομασία του φυτού απ’ όπου προέρχεται το αιθέριο έλαιο και όχι απλά το κοινό του όνομα. Π.χ. Lavandula αντί για λεβάντα, citrus αντί για λεμόνι, Rosmarinus officinalis αντί για δενδρολίβανο κλπ.

4: Προσέχουμε τη συσκευασία του

Το μπουκαλάκι πρέπει να είναι γυάλινο σκούρο μπλε ή καφέ, ώστε να μην το διαπερνάει το φως. Ακόμα, πρέπει να φυλάσσεται σε σκιερό, δροσερό μέρος. Η ηλιακή ακτινοβολία και η ζέστη αλλοιώνουν τη σύσταση (άρα και τις ιδιότητες) του αιθερίου ελαίου.

5: Τι αίσθηση μας αφήνει η υφή του;

Ρίχνουμε μια σταγόνα στο δείκτη και τρίβουμε με τον αντίχειρα. Το γνήσιο αιθέριο έλαιο πρέπει να γλιστράει μεν, αλλά δεν πρέπει να αφήνει λιπαρότητα. Επίσης, όπως είπαμε πιο πάνω, όταν χρησιμοποιούμε το αιθέριο έλαιο ως καλλυντικό, τότε πρέπει να το διαλύσουμε σε έλαιο βάσης (πχ αμυγδαλέλαιο) και όχι σε νερό, στο οποίο είναι αδιάλυτο, για να αποφεύγουμε δερματικούς ερεθισμούς που μπορούν να οδηγήσουν μέχρι και σε έγκαυμα.

6: Η μυρωδιά

Αν θερμάνουμε, στην ειδική συσκευή διάχυσης, αυθεντικά φυτικά αιθέρια έλαια καταλαβαίνουμε αμέσως τη διαφορά ποιότητας στην μυρωδιά που εκλύουν.

7: Κοιτάμε για τυχόν πιστοποιήσεις

Αν το προϊόν έχει τη σφραγίδα αξιόπιστων διεθνών οργανισμών, όπως Ecocert, ΒDIH, The Soil Association, Icea, κ.ά., σημαίνει ότι τα φυτά απ’ όπου έγινε η απόσταξη είναι βιολογικής καλλιέργειας, χωρίς ύποπτες χημικές ουσίες και προσμίξεις.

Στο Point Pharmacy θα βρείτε αυθεντικά αιθέρια έλαια υψηλής καθαρότητας από αξιόπιστες πηγές και εταιρείες. Για όποια απορία σας σχετικά με τα αιθέρια έλαια και την χρήση τους, καθώς και για συσκευές διάχυσης αρωματικών αιθερίων ελαίων, επικοινωνήστε μαζί μας ή επισκεφθείτε μας!

Αλλά τι είναι ο βήχας; Πόσα και ποια είδη βήχα υπάρχουν; Πότε θα πρέπει να απευθυνθούμε στον γιατρό;

Τι Είναι ο Βήχας

Aς πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Ο βήχας δεν είναι ασθένεια. Είναι ένα φυσιολογικό αντανακλαστικό του οργανισμού, ο οποίος αντιδρά σε ερεθισμό των αεραγωγών και προσπαθεί μηχανικά αλλά και μέσω της παραγωγής βλέννας να διώξει ή να αδρανοποιήσει τυχόν μικρόβια ή άλλους ερεθιστικούς παράγοντες (καπνός, σκόνη, γύρη, κ.τ.λ.). Όταν π.χ. είμαστε κρυολογημένοι, ο οργανισμός μας παράγει βλέννα, έτσι ώστε να παγιδεύσει ό,τι μικρόβιο έχει εισέλθει στους βρόγχους μας. Στη συνέχεια με το αντανακλαστικό του βήχα προσπαθεί να αποβάλει το μικρόβιο αυτό, έτσι ώστε να μην προλάβει να πολλαπλασιαστεί και να προκαλέσει περεταίρω λοίμωξη στον οργανισμό. Το ίδιο συμβαίνει (με ή χωρίς παραγωγή βλέννας) με οποιονδήποτε ερεθισμό στο πίσω μέρος του λαιμού ή βαθύτερα στον οισοφάγο.

Στη διάρκεια ενός βηξίματος, η εισπνοή αέρα κρατάει περίπου 2 δευτερόλεπτα, ενώ η εκπνοή συνήθως κάτω από ένα δευτερόλεπτο ανά φορά βηξίματος ενίοτε είναι πολλαπλή και βίαιη σαν ριπή όπλου . Η ταχύτητα με την οποία εξέρχεται ο αέρας από το στόμα μετά από ένα δυνατό βήξιμο, μπορεί να φτάσει μέχρι και τα 281,5 μέτρα ανά δευτερόλεπτο (1013,4 km/h), το οποίο αντιστοιχεί στο 82% της ταχύτητας του ήχου (343 μέτρα ανά δευτερόλεπτο ή 1234,8 km/h )!! Καταλαβαίνουμε λοιπόν ότι δεν είναι τυχαίο ότι ένας επίμονος βήχας είναι δυνατό να προκαλέσει ήπιες θλάσεις στους θωρακικούς μυς, πόνο στο θώρακα, δακρύρροια ή ακόμη και έντονο πονοκέφαλο. Άλλα προβλήματα που μπορεί να προκαλέσει ένας πολύ έντονος βήχας περιλαμβάνουν:

• Κήλες σε μεσοσπονδυλίους δίσκους (κυρίως του αυχένα)
• Ρήξεις μεσοπλεύριων μυών ή πλευρικών χόνδρων
• Αυτόματα κατάγματα πλευρών σε ασθενείς με σοβαρή οστεοπόρωση
• Ρήξεις κοιλιακών μυών
• Βουβωνοκήλη, Κοιλιοκήλη
• Πρόπτωση των αιμορροΐδων,

τα οποία όμως σπάνια συναντιούνται στον βήχα ενός κοινού κρυολογήματος.

Ο βήχας, εκτός από ένα ενοχλητικό πολλές φορές σύμπτωμα αποτελεί και αιτία άλλων συμπτωμάτων που βασανίζουν αρκετούς ασθενείς όπως:

• Ακράτεια
• Ανησυχία των γύρω για τυχόν μεταδοτικά νοσήματα του ασθενή
• Προβλήματα σχέσεων
• Κοινωνική απομόνωση
• Σημαντικές ψυχολογικές συνέπειες (υπολογίζεται ότι το 50% των ασθενών σε ιατρεία βήχα έχουν κατάθλιψη

Ένα ‘’Μέσο’’ Μετάδοσης Ασθενειών

Ο βήχας είναι η κύρια οδός με την οποία μεταδίδονται όλες οι αερογενείς (airborne) λοιμώξεις όπως το συνάχι, το κοινό κρυολόγημα, η γρίπη, η φυματίωση και άλλες, δεδομένου ότι το βεληνεκές των σταγονιδίων του σάλιου ενός ανθρώπου που βήχει φτάνουν συνήθως τα 120 – 200 εκατοστά, ενώ οι ανθρώπινες επαφές, ακόμα και οι πιο τυπικές, δεν υπερβαίνουν τα 60 εκατοστά. Γι’αυτό είναι απαραίτητο όταν βήχουμε να καλύπτουμε το στόμα μας με ένα χαρτομάντιλο ή με το εσωτερικό του αγκώνα μας προκειμένου να περιορίσουμε την μετάδοση και διασπορά ιογενών και άλλων λοιμώξεων. Φανταστείτε ότι αν κάποιος με ένα κρυολόγημα φταρνιστεί χωρίς να καλύπτεται σε ένα ασανσέρ, τα σταγονίδια από το φτάρνισμα μπορούν να μείνουν αιωρούμενα για 2 λεπτά μετά την έξοδο του από τον θάλαμο, με αποτέλεσμα ο επόμενος που θα μπει να ‘’κολλήσει’’. Ας μην είμαστε όμως υπερβολικοί! Με ένα καλό ανοσοποιητικό, οι ιογενείς και οι άλλες λοιμώξεις που προκαλούν βήχα, συνάχι κτλ δεν ‘’κολλούν’’ τόσο εύκολα και τις περισσότερες φορές θα μείνουμε ανεπηρέαστοι ακόμα και από κοντινή επαφή με κάποιον που νοσεί.

Τα Είδη του Βήχα (ανάλογα με την μορφή του)

Ο βήχας παραδοσιακά διακρίνεται σε δυο κύρια είδη: Μη Παραγωγικός (Ξηρός) και Παραγωγικός.

Ο μη παραγωγικός βήχας είναι χωρίς εκκρίσεις (φλέματα) και συνήθως προέρχεται από ερεθισμό του βλεννογόνου από διάφορους εξωγενείς η ενδογενείς (π.χ. εξωβρογχική πίεση
του βρογχικού δέντρου από όγκο κ.τ.λ.).

Κύρια αίτια του ξηρού βήχα είναι τα ακόλουθα:

• Ιογενείς λοιμώξεις (ο λεγόμενος και μεταλοιμώδης βήχας). Μετά από ένα κοινό κρυολόγημα ή γρίπη, ένας ξηρός βήχας μπορεί να διαρκέσει αρκετές εβδομάδες ενώ συχνά χειροτερεύει τη νύχτα.
• Βρογχόσπασμος. Προκαλείται από βρογχικό ερεθισμό, ιδιαίτερα τη νύχτα (σε οξεία βρογχίτιδα).
• Έκθεση σε σκόνη, έντονα αρώματα ή αναθυμιάσεις
• Απόφραξη των αεραγωγών με ένα εισπνευσμένο αντικείμενο, όπως κομμάτια τροφών ή φαρμάκων. Αυτό συμβαίνει συχνότερα σε βρέφη, παιδιά και ηλικιωμένους.
• Αλλεργίες. Συχνό φτάρνισμα με ξηρό βήχα μπορεί να είναι ένδειξη αλλεργικής ρινίτιδας.
• Άσθμα. Ένας χρόνιος ξηρός βήχας μπορεί να είναι σύμπτωμα άσθματος, με παρουσία ή μη άλλων συμπτωμάτων όπως δύσπνοια, συριγμό (σφύριγμα των αεραγωγών κατά την εισπνοή ή την εκπνοή), ή αίσθημα βάρους στο στήθος.

Ο παραγωγικός βήχας, είναι αυτός που παράγει φλέγματα, βλέννα, πτύελα ή πύον ως αποτέλεσμα της προσπάθειας του οργανισμού να καθαρίσει το λαιμό, τους βρόγχους και την τραχεία από αυτά. Η βλέννα συνήθως εντοπίζεται είτε στο πίσω μέρος του λαιμού, προερχόμενη από εκκρίσεις στη μύτη ή στα ιγμόρεια είτε να βγαίνει προς τα έξω από εκκρίσεις στην τραχεία και τους πνεύμονες.

Τα κύρια αίτια ενός παραγωγικού βήχα είναι τα παρακάτω:

• Ιογενείς λοιμώξεις. Στο κοινό κρυολόγημα ή τη γρίπη προκαλείται συνήθως από λευκή έως κίτρινη βλέννα που κυλά προς τα κάτω στο φάρυγγα.
• Μικροβιακές λοιμώξεις. Μπορεί να είναι σύμπτωμα πνευμονίας, βρογχίτιδας, ιγμορίτιδας, ή φυματίωσης, με τη βλέννα να είναι συνήθως πιο
  σκούρα (πράσινη ή καφέ).
• Χρόνια πνευμονοπάθεια. Μπορεί να σημαίνει επιδείνωση μιας γνωστής χρόνιας αποφρακτικής πνευμονοπάθειας (ΧΑΠ), ή μια λοίμωξη ως επιπλοκή της.
• Οξεία ή χρόνια οπισθορρινική καταρροή. Λοιμώδους ή αλλεργικής ή αγγειοκινητικής αρχής, προκαλεί επίσης την αίσθηση ότι χρειάζεται συνεχώς να καθαρίσουμε το λαιμό μας.
• Γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση (ΓΟΠ). Το Όξινο περιεχόμενο του στομάχου, ιδίως όταν ξαπλώνουμε μετά από ένα γεύμα, επιστρέφει (παλινδρομείται) στον οισοφάγο, προκαλώντας άλλοτε καούρες και ρεψίματα και άλλοτε μόνο βήχα. Αυτό συμβαίνει συχνότερα κατά τη διάρκεια της νύχτας.
• Κάπνισμα. Παραγωγικός \βήχας σε καπνιστή είναι συχνά σημάδι χρόνιας βρογχίτιδας ή/και ερεθισμού του φάρυγγα ή του οισοφάγου. O βήχας αυτός (γνωστός σαν ‘’τσιγαρόβηχας’’) οφείλεται στο γεγονός ότι ο καπνός του τσιγάρου ερεθίζει το βλεννογόνο του αναπνευστικού συστήματος, με αποτέλεσμα να παράγεται περιττή βλέννα. Κατά τη διάρκεια της νύχτας η βλέννα λιμνάζει στους πνεύμονες. O πρωινός βήχας βοηθά τον οργανισμό να απομακρύνει τις περιττές βλέννες και είναι πιθανό να εξελιχθεί σε χρόνια βρογχίτιδα (βήχας και απόχρεμψη για τουλάχιστον 3 μήνες το χρόνο τα τελευταία δύο χρόνια). H χρόνια βρογχίτιδα μαζί με το πνευμονικό εμφύσημα αποτελούν τη «νόσο των καπνιστών» (χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια ή ΧΑΠ).

Υπάρχει και ένα τρίτο είδος βήχα, λιγότερο συχνού από τα δυο παραπάνω, ο λεγόμενος κεντρικός βήχας, που μπορεί να είναι ξηρός η παραγωγικός και ενδέχεται να είναι σύμπτωμα κεντρικής αιτιολογίας και όχι από εξωγενείς ερεθιστικούς παράγοντες πχ από το κεντρικό νευρικό σύστημα (εγκέφαλος, νωτιαίος μυελός) ή σαν αποτέλεσμα παρενέργειας ορισμένων φαρμάκων. Τέτοια φάρμακα είναι τα αντιυπερτασικά που ανήκουν στην ομάδα ΑΜΕΑ (Αναστολείς Μετατρεπτικού Ενζύμου Αγγειοτενσίνης (Αngiotensin Converting Enzyme Inhibitors ή ACE inhibitors εν συντομία). Παραδείγματα τέτοιων φαρμάκων είναι η ραμιπρίλη (ramipril) π.χ. Triatec, η καπτοπρίλη (captopril) π.χ. Capoten, η εναλαπρίλη (enalapril) π.χ. Renitec, η λισινοπρίλη (lisinopril) π.χ. Prinivil, Zestril, ή Zestoretic και η κιναπρίλη (quinapril) π.χ. Accupron η Accuretic.

Τα παραπάνω φάρμακα είναι υπεύθυνα για το 2 – 10% των περιπτώσεων της εκδήλωσης ενός ‘’αγνώστου προελεύσεως’’ βήχα διάρκειας 6 η περισσοτέρων μηνών, ο οποίος είναι επίμονος, χρόνιος και αντιμετωπίζεται μόνο με διακοπή της θεραπείας με τα συγκεκριμένα φάρμακα. Δεν λείπουν περιπτώσεις, που ένας ασθενής υποβάλλεται σε πολλών ειδών εξετάσεις (αξονικές τομογραφίες, βρογχοσκοπήσεις κ.α.) και σε φαρμακευτικές αγωγές χωρίς αποτέλεσμα (όπως αντιβιοτικά, εισπνεόμενα κ.α.), ενω μόλις 24 ώρες μετά τη διακοπή από τον ιατρό του των συγκεκριμένων φαρμάκων και αντικατάστασή τους με άλλα αντιυπερτασικά, ο βήχας σταμάτησε εντελώς. Το διάστημα αυτό όμως μπορεί κάποιες φορές να φτάσει και τους 3 μήνες μετά την διακοπή τους.

Τα Είδη του Βήχα (ανάλογα με την διάρκειά του)

Ο βήχας, ανάλογα με την διάρκειά του, χωρίζεται σε οξύ, υποξύ και χρόνιο. Ο Οξύς συνήθως διαρκεί λιγότερο από 3 Εβδομάδες. Ο υποξύς συνήθως διαρκεί περισσότερο από 3 εβδομάδες, αλλά λιγότερο από 2 μήνες. Τέλος, ο χρόνιος βήχας διαρκεί πάνω από 2 μήνες.

Ο οξύς βήχας είναι αυτός που συνήθως έχει η πλειοψηφία και κατά ένα μεγάλο ποσοστό (80 – 90%) δεν χρειάζεται να πάρουμε αντιβίωση αλλά να τον αντιμετωπίσουμε συμπτωματολογικά (με αποχρεμπτικά ή αντιβηχικά σιρόπια, φακελάκια ή ταμπλέτες).

Σιρόπια για τον Βήχα

Σαν παρένθεση πρέπει να επισημάνουμε ότι είναι σημαντικό να λάβουμε το σωστό είδος σιροπιού (αποχρεμπτικό-βλεννολυτικό ή αντιβηχικό).

Τα αποχρεμπτικά – βλεννολυτικά σιρόπια είναι κατάλληλα για τον παραγωγικό βήχα, καθώς ρευστοποιούν τις βλέννες που έχουν παγιδευτεί στο βρογχικό δέντρο και στους πνεύμονες και βοηθούν στο να βγουν προς τα έξω με την βοήθεια του αντανακλαστικού του βήχα. Δρουν παράλληλα μαλακτικά στις ερεθισμένες αναπνευστικές οδούς. Μερικά από αυτά είναι η βρωμεξίνη (πχ Bisolvon), η αμβροξόλη (πχ Mucosolvan), η ακετυλοκυστείνη ή NAC (N-AcetylCysteine) (πχ Trebon-N), η καρβοκυστεΐνη (Mucothiol), η γουαϊφενεσίνη (πχ Hexacough, Panadol cold & flu & cough) κ.α.

Τα αντιβηχικά σιρόπια δρουν στο ξηρό βήχα δρώντας στο κέντρο του βήχα του εγκεφάλου και έτσι τον σταματούν με κεντρική δράση. Παραδείγματα ουσιών αντιβηχικών σιροπιών είναι η κιτρική βουταμιράτη (πχ Sinecod), η λεβοδροπροπιζίνη (πχ Levotuss) και η πεντοξυβερίνη (πχ Tuclase). Επίσης, η κωδεΐνη, που συνήθως δίνεται ως ισχυρό παυσίπονο (Lonarid), μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως αντιβηχικό είτε σε ταμπλέτες (Lonarid), είτε σε σιρόπι (πχ Sival-b). Από τον μηχανισμό δράσης των αντιβηχικών σιροπιών καταλαβαίνουμε ότι στην περίπτωση ενός παραγωγικού βήχα, η λήψη αντιβηχικών και όχι αποχρεμπτικών σιροπιών, αποτρέπει την ρευστοποίηση των εκκρίσεων στους πνεύμονες και στον καθαρισμό των αεραγωγών από την παραχθείσα βλέννα. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα όχι μόνο να είναι επικίνδυνο να εκδηλωθεί γενικότερη λοίμωξη από μικρόβια που παραμένουν κολλημένα στην βλέννα και δεν απομακρύνονται από τους πνεύμονες, άλλα και το ότι ο βήχας επανέρχεται πολλές φορές πιο έντονος μετά την διακοπή της λήψης του αντιβηχικού σιροπιού (άρα και της δράσης του στο κέντρο του βήχα).

Τα Είδη του Βήχα (ανάλογα με την διάρκειά του – συνέχεια )

Ας γυρίσουμε στα είδη του βήχα ανάλογα με την διάρκεια του.

Ο υποξύς και ο χρόνιος βήχας με διάρκεια πάνω από 3 εβδομάδες θα πρέπει να διερευνηθεί από ιατρό, καθώς τα αίτιά τους μπορεί να είναι διαφορετικά από μια απλή λοίμωξη ή ένα κοινό κρυολόγημα. Μερικά από αυτά είναι:

• Tο άσθμα
• H μη-ασθματική ηωσινοφιλική βρογχίτιδα (ΗΒ)
• Tο σύνδρομο βήχα των ανώτερων αεραγωγών (ΣΒΑΑ), που οφείλεται σε ποικίλες παθήσεις της μύτης και των παραρρινίων (αναφέρεται και ως σύνδρομο οπισθορρινικής καταρροής)
• H γαστροοισοφαγική παλινδρομική νόσος (ΓΟΠΝ)
• Καρδιαγγειακές παθήσεις
• Φάρμακα – αναστολείς του μετατρεπτικού ενζύμου της αγγειοτενσίνης (ΑΜΕΑ) βλ. παραπάνω
• Ερεθισμός στον έξω ακουστικό πόρο
• Σύνδρομο αποφρακτικών απνοιών κατά τον ύπνο, ροχαλητό
• Ψυχογενής βήχας που τις περισσότερες φορές είναι ξηρός. Ακόμα, υπάρχει και ο «βήξ ως καθ έξιν σπασμός» (τικ) που είναι επίσης ξηρός και σύντομος, συνήθως αποτέλεσμα stress και αμηχανίας

Ο ‘’κοινωνικός’’ βήχας, που δεν είναι ιατρικώς εξεταζόμενος και αφορά συνήθως ομιλητές σε αμηχανία ή άτομα που δίνουν συνέντευξη και έχουν τρακ (εξ’ου και το γνωμικό «απορία ψάλτου βήξ» (Ο ψάλτης, όταν έβρισκε τα σκούρα στα δύσκολα σημεία, έβηχε για να μη μείνει το εκκλησίασμα στη σιωπή, ώσπου να βρει τα «χαμένα» λόγια)!

Πότε θα πρέπει να απευθυνθώ στον ιατρό μου;

Όπως αναφέραμε πιο πάνω, είναι απαραίτητο να απευθυνθούμε στον ιατρό μας αν έχουμε επίμονο βήχα (παραγωγικό ή μη), για παραπάνω από 3 εβδομάδες, αλλά και στις παρακάτω περιπτώσεις:

• Βήχας που έχει την υποψία άσθματος (εντονότερος νωρίς το πρωί ή αργά το βράδυ συνοδευόμενος ή μη, από δύσπνοια και αίσθημα βάρους στο στήθος).
• Βήχας με υψηλό πυρετό συνοδευόμενος από φλέγματα πράσινου, γκρι η βαθύ κίτρινου ή καφέ χρώματος
• Βήχας με φλέματα ανοιχτού κόκκινου ή ροζ χρώματος
• Επίμονος βήχας συνήθως μετά το φαγητό συνοδευόμενος από δυσπεψία, φούσκωμα και αίσθημα καύσου στον οισοφάγο, η πόνο στο στέρνο (ένδειξη γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης – ΓΟΠ)
• Καταρροή που έχει γίνει χρόνια (πάνω από 2 – 3 εβδομάδες) και συνοδεύεται από ξηρό βήχα που γίνεται εντονότερος το βράδυ όταν ξαπλώνουμε και αίσθημα ξένου σώματος στον λαιμό μας που θέλουμε συνέχεια να βήχουμε για να τον καθαρίζουμε (ένδειξη του λεγόμενου συνδρόμου οπισθορρινικής καταρροής. Είναι μια λοίμωξη του ανώτερου αναπνευστικού συστήματος (που μπορεί να είναι αλλεργική ρινίτιδα, μικροβιακή ρινίτιδα ή ιγμορίτιδα), που δεν την αντιμετωπίσαμε, οπότε οι φλεγμονώδεις εκκρίσεις ρέουν πίσω από τη μύτη (οπισθοδρομικά) και ερεθίζουν τις βηχογόνες ζώνες. O βήχας επιδεινώνεται το βράδυ, επειδή όταν ξαπλώνουμε διευκολύνεται η καταρροή πίσω από τη μύτη.

Γιατροί και επιστήμονες επιμένουν στην λήψη μέτρων για την αποτροπή της εξάπλωσης του ιού, πράγμα που σημαίνει ότι πρέπει να δώσουμε μεγάλη βάση στην ατομική μας υγιεινή.

Ένα πολύ βασικό κομμάτι της υγιεινής είναι ο επιμελής καθαρισμός των χεριών και η σωστή εφαρμογή αντισηπτικού τζελ

Τα χέρια είναι φορείς μικροβίων και συνεπώς αγγίζοντας τα μάτια, τη μύτη ή το στόμα με άπλυτα χέρια θα μπορέσουν να εισβάλουν στον οργανισμό μας. Τα μικρόβια μεταδίδονται επίσης αν κάποιος φταρνιστεί ή βήξει στα χέρια του και μετά αγγίξει άλλο άτομο ή αντικείμενο.

Αν κάποιος έχει αυτά τα μικρόβια στα χέρια του μπορεί να αρρωστήσει αν δεν τα πλύνει πρώτα πριν αγγίξει τα μάτια, τη μύτη ή το στόμα του. Μία πολύ καλή λύση στο παραπάνω πρόβλημα είναι, εκτός από το τακτικό πλύσιμο, η χρήση αλκοολούχου αντισηπτικού τζελ. Τα υγρά απολύμανσης χεριών περιέχουν μια μορφή αλκοόλ, όπως η αιθυλική αλκοόλη, ως ενεργό συστατικό, το οποίο δρα ως αντισηπτικό. Άλλα συστατικά είναι το νερό, το άρωμα και η γλυκερίνη. Είναι πολύ χρήσιμα και θεωρούνται μια αξιόλογη μέθοδο πρόληψης των περισσοτέρων βακτηριακών και ιϊκών λοιμώξεων.

Πώς όμως θα εφαρμόσετε σωστά το αντισηπτικό τζελ στα χέρια σας, εξασφαλίζοντας την καλύτερη δυνατή προστασία;

Βήμα 1ο: Πλύνετε τα χέρια με σαπούνι και νερό μόνο όταν αυτά είναι εμφανώς λερωμένα.

Βήμα 2ο: Εφαρμόστε αλκοολούχο αντισηπτικό στα χέρια.

• Η διάρκεια της διαδικασίας εφαρμογής αντισηπτικού είναι 20-30 δευτερόλεπτα.
• Βάζουμε στην παλάμη μας την ενδεικνυόμενη δόση του αντισηπτικού διαλύματος, ώστε να καλύπτονται όλες οι επιφάνειες.
• Τρίβουμε τις παλάμες μεταξύ τους.
• Τρίβουμε την παλάμη του δεξιού χεριού πάνω στην ραχιαία επιφάνεια του αριστερού χεριού βάζοντας τα δάκτυλα του δεξιού στα μεσοδακτύλια διαστήματα του αριστερού χεριού και αντιστρόφως.
• Τρίβουμε τις παλαμιαίες επιφάνειες των χεριών και τα μεσοδακτύλια διαστήματα τοποθετώντας τα δάκτυλα σταυρωτά.
• Τρίβουμε ταυτόχρονα τις ραχιαίες επιφάνειες των ακροδαχτύλων και των δύο χεριών κλείνοντας το κάθε χέρι μέσα στην παλάμη του άλλου χεριού.

Βήμα 3ο: Κλείνουμε τον αντίχειρα του αριστερού χεριού μέσα στη παλάμη του δεξιού χεριού, τον τρίβουμε με περιστροφικές κινήσεις και αντιστρόφως.

Βήμα 4ο: Τρίβουμε τα ακροδάχτυλα του δεξιού χεριού με περιστροφικές κινήσεις (ίδιας και αντίθετης φοράς) στην παλάμη του αριστερού χεριού και αντιστρόφως.

Βήμα 5ο: Περιμένουμε να στεγνώσει και έπειτα επιστρέφουμε κανονικά στις δραστηριότητές μας.

Προσοχή όμως!

Η εφαρμογή του αντισηπτικού πρέπει να γίνεται με μέτρο και να μην υπερβαίνεται ο αριθμός ημερήσιων εφαρμογών που αναγράφεται πάνω στο προϊόν.

Διαφορετικά διαταράσσεται η φυσική επιφάνεια του δέρματος με αποτέλεσμα να γίνεται πιο ευάλωτο απέναντι στα μικρόβια.